9. نظریه عده‌اى دیگر از متكلمان

علامه مجلسى نیز به‌طورِ كاملا مبهم و كلى، عده‌اى از متكلمین را به عنوانِ مخالفانِ این تئورى معرفى كرده است با این عبارت كه بسیار شبیهِ گفتارِ شیخ مفید است:

و البته در این‌باره گروهى از بصریانِ معتزلى مذهب، و دیگران اظهارِ مخالفت كرده‌اند... و همچنین جبایى و پسرش، و گروهِ دیگرى از متكلمانِ مقلد در فرقه‌هاى گوناگون با سكونِ زمین در مركزِ عالم مخالفت كرده‌اند." (مجلسى، 1404ق، ج57، ص98.) این عبارت نشان می‌دهد كه نظریاتِ گروهِ مذكور به طورِ منبعِ صریح و دستِ اول در دستِ علامه مجلسى نبوده او فقط به نوشته‌هاى شیخ مفید اكتفا كرده است؛ اما به خاطر تعصب براى نظریه زمین‌مركزى از سوى شیخ مفید (و حتى علامه مجلسى و دیگران) اثرى از تلاش‌ها و دست‌آورد‌هاى گروه مذكور در دست نمانده است. .





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
10. ابوخالد سجستانى

ابوخالد حبیب بن المعلى سجستانى، كه از شاگردان برجسته مكتب علمیِ امام صادق علیه‌السلام بود، یكى از بزرگترین دانشمندان علم نجوم در دوره اسلامى به شمار می‌رود. او در نجوم بندرى چیره دست و ماهر بود كه با استفاده از احكام علم نجوم توانست كه شهادتِ امام موسى كاظم را استخراج كرده و خود را از مهلكه بزرگِ واقفیه نجات دهد. (كشى، 1348، ص612. و نیز: بن‌طاووس، همان، ص131.) همو از جمله منجمینى بوده است كه در مقابل نظریه زمین‌مركزى، تلاش‌هاى علمیِ زیادى به انجام رسانید. و نظریه گردش زمین به دور خورشید را مطرح نمود.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
11. ابوالقاسم على بن القاسم قصیرى

بنا به گزارش و نوشته سید بن طاووس، ابوالقاسم قصیرى نیز از دانشمندانى است كه قایل به گردش سیارات هفتگانه به دور خورشید بوده است به طورى كه حتى كتابى در زمینه تشریح این نظریه و توضیح انواع حركات سیارات نوشته است، كه نام آن "ترتیب حساب دساتر الكواكب السبعه" می‌باشد. (ابن طاووس، همان، ص128).





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
12- حافظ شیرازى

همانگونه كه بعدا نیز اشاره و تبیین خواهد شد، حافظ از جمله شعرایى است كه با مهارت و زیركیِ تمام، نكات و مسائل زیبایى درباب نجوم و اختران بیان كرده است. او در یكى از غزل‌هاى خود اینگونه سروده است:

گوى زمین ربوده چوگان عدلِ اوست

وین بر كشیده گنبدِ نیلى حصار هم

عزم سبك عنان تو در جنبش آورد

این پایدار مركز عالى مدار هم

تا از نتیجه فلك و طورِ دور اوست

تبدیلِ ماه و سال و خزان و بهار هم

حافظ با ظرافت و زیبایى در این ابیات جنبش و حركت زمین را مورد تصریح و تأكید قرار داده است. نكاتى كه در این سخن بسیار مهم، توجه فكرِ ظریف اندیشه را جلب می‌كند عبارت‌اند از: 1.كرویتِ زمین: با تعبیرِ "گوى زمین"؛ 2.قانون جاذبه عمومی: با تعبیرِ "ربوده" در بیت اول كه هم زمین و هم كنید نیلى حصار را در برمی‌گیرد؛ 3.حركت و جنبشِ زمین در مقابل سكون مركزیت آن: با تعبیر "جنبش و مركزى عالى مدار" در بیت دوم؛ 4.پدید آمدنِ فصل‌ها، و ماه و سال به واسطه حركتِ زمین، نه دوران افلاك: با بیت سوم.

ظریف‌اندیشى و افق‌هاى بلند و والاى حافظ در این سه بیت كاملاً نمایان است و اگر ابیات و اشعارِ دیگرِ دیوان او بازخوانى و بازاندیشى شود، نكات، غرائب، و حقایقِ والاى بیشترى در پیش روى مشتاقانِ حقیقت قرار می‌گیرد. (غزنى، 1363، ص89 و بعد).





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
13- نظامى گنجه‌اى

بنا به اظهارِ برخى از نویسندگان، نظامى گنجوى نیز از جمله شعرایى است كه نظریه حركت زمین را به صراحت در نظم كشیده است. استناد اصلى براى اثبات این مدعا، اشعارى است كه نظامى در بندِ چهارم از مقدمه لیلى و مجنون بیان كرده است كه البته اینگونه تطبیق‌ها نوعى توجیه به‌شمار می‌رود؛ زیرا عبارات و اشعارِ نظامى در مواردِ استناد شده، جز در گوى و ارگیِ زمین و نیروى جاذبه آن، در چیز دیگرى صریح نیست. ( ثروتیان، 1369، ص98 و بعد).

پیشرفت و تعالى (Elevation ) مسلمانان در این نظریات به شكلى كه بررسى شد، محدود نمی‌شود. به تصویر كشیدنِ اوج تعالى و گشودن افق‌هاى ناپیداى علوم در بستر علوم اسلامى، تحقیق و بررسی‌هاى گسترده‌اى به خود می‌طلبد؛ تا پژوهشگرها و متخصص‌هاى شاخه‌هاى گوناگونِ علوم با كاوش و كنكاش در منابع اصیلِ اسلامى و دانشمندانِ دوره اسلامى صفحه و صحنه پیشرفت در قرن بیست‌ویكم به‌گونه‌اى دیگر رقم بخورد.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
مخالفان نظریه زمین‌مركزى در میان دانشمندان غربى (پس از رنسانس)

با توجه به چنین روندى از شكل‌گیرى و بررسیِ نوآورانه درباره زمین و آسمان، در میان مسلمانان، حال نوبت به بررسى این روند در میان دانشمندان غربى می‌رسد. با در نظر گرفتنِ این نگرش تاریخى به مسئله، و شروعِ اولین نقادی‌هاى غربی‌ها از نظریه زمین‌مركزى چندین قرن بعد از مسلمانان، به خوبى روشن می‌شود كه دست‌آورد‌هاى علمى مسلمانان چقدر با اهمیت و قابل توجه بوده است؛ درحالیكه هیچ نوع توجه و رویكردى به این مسئله از سوى دانشمندانِ غربى به وقوع نپیوسته است. (همانگونه كه اشاره شد، رویكردِ غربی‌ها از اولین دستیابى به منابع اسلامى تاكنون، غارت‌گرانه و دزدى بوده است.) در اینجا فقط دو مورد از بازاندیشی‌هاى غربی‌ها را كه مهم‌اند ذكر می‌كنیم. و باید توجه داشت كه هر تحولى در نجوم مسیحیانِ غربى پس از شروع این باز اندیشی‌ها به وقوع پیوسته است، همه و همه، با اثر پذیرى از دست آورد‌هاى مسلمانان بوده است.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
اولین نقادی‌هاى غربی‌ها از هیاتِ بطلیموس به وسیله بوریدان

به هرحال، با گذشتن از سخنِ چنین فاجعه‌اى تاریخى، اولین نگرش‌ها و بررسی‌هاى نقادانه درباره سیستم زمین‌مركزى در غرب چیزى حدودِ چهار قرن بعد از مسلمانان شروع و به ظهور رسیده است؛ یعنى در نیمه اولِ قرن چهاردهمِ میلادی. یكى از دانشمندان غربى به نام لیندبرگ در این باره، چنین می‌نویسد:

جویاترین تحقیقاتى كه درباره تبعات و استلزام‌هاى یك زمین چرخان به عمل آمد، در قرن چهاردهم و به وسیله ژان بوریدان (معروف ـ 1300 تا 1358م ـ در موردِ الاغِ گرسنه و تشنه كه یادش در ص16 گذشت.) و نیكول اورم صورت گرفت. در این تحقیقات فكرِ برداشتنِ زمین از مركزیت عالم در كار نبود؛ آنچه ژان بوریدان و اورم در اندیشه داشتند، صرفاً گردشِ روزانه زمین بر گرد محورش (حركت وضعى آن) بود." (لیندبرگ، 1377، ص348 و بعد.) آنها دلیلى شبیه به دلیلِ برخى از منجم‌هاى اسلامى، یعنى عدم افتادن مستقیمِ یك جسم افتان، اقامه می‌‌كردند.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
نظریه جیمز برادلى

در سر آغازِ رویكرد‌هاى نوین به آسمان و زمین در غرب، تازه این اولین و تا دو ـ سه قرن بعد از آن آخرین دقت و بررسى بود. و تقریباً هیچ دانشمندى تا سه قرن بعد از آن نتوانست حركت زمین را به‌طور علمى و استدلالى مطرح كرده، به اثبات برساند، تا اینكه جیمز برادلى (J.Bradley, 1693-1762)، در اوایل قرن هجدهم به‌طور معجزه‌آسایى به این مهم دست یازید. بنا به گفته یكى از دانشمندان غربی:

روزى كه در رودخانه تیمس به گردش پرداخته بود و حركاتِ باد نماى قایق را تماشا می‌كرد، متوجه شد كه امتداد بادنما، در نتیجه تغییر امتدادِ سرعت حركت قایق تغییر می‌‌كند. لذا دریافت كه تغییرِ امتداد بادنما فقط از ناپایدارى امتداد باد نیست بلكه تركیبِ سرعتِ باد و كشتى موجب این تغییرات است. به سبب این مشاهده ( Observation ) ناگهان حدس زد كه شاید سبب تغییر امتداد شعاع نورانى ستارگانِ ثابت به زمین نتیجه تركیب حركتِ نور و حركت زمین باشد و سبب امكانِ قبول این فرض این بود كه شصت سال قبل از وى، رومِر (به شرح مذكور در متنِ كتاب) ثابت كرده بود كه سرعت نور متناهى است و بنابراین می‌دانست كه سرعت حركت زمین با سرعت نور قابل مقایسه است و لذا تركیبِ این دو سرعت، معقول و منشأِ اثر است." (هاپوود جیمز، 1381، ص78، پاورقی).

این دو مورد نخستین پیشینه براى بازاندیشى درباره مسایل تجربى و عینى در علم مكانیك آسمان(Celestial mechanics) بود كه در غرب به وقوع پیوست. و هر چه در عالمِ غرب مشاهده شده است، پس از این دو مورد بوده است و در حقیقت، خودِ دانشمندان غربى تقریباً همه آنچه ارائه كرده‌اند برگرفته از منابع به غارت رفته از سرزمین‌هاى اسلامى بوده است. پس از رسیدنِ آثار علمى دوره اسلامى علوم به دست غربی‌ها ده‌ها سال طول كشید تا بتوانند به‌طور پراكنده و ناقص، نظریاتِ دانشمندان اسلامى را از كتاب‌هاى آنها استخراج كرده و به صورت محدود و تدریجى مطرح كنند؛ و دلیل اساسیِ این تاخیر در ارائه نظریاتِ جدید در ستاره‌شناسى و مكانیك آسمان، درك نكردنِ سطح و عمقِ مباحث و مسائل مطرح شده در آثار مسلمانان توسط آنان بود. این عامل باعث شده است تا حتى امروزه نیز بسیارى از زوایاى عمیقِ علمى همچنان در این آثار پوشیده بماند.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
چهارشنبه 7 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
موقعیتِ زمین و خورشید در زبانِ قرآن و روایات زمین و خورشید در قرآن

همه آثار و دست‌آورد‌هاى عمیقِ علمى مسلمانان در دوره شكوفایى علوم، مرهون معارف و آموزه‌هاى والاى متونِ دینى است. در علم نجوم نیز الهام‌هایى از قرآن و زبانِ ائمه علیهم‌السلام رهنمون دانشمندان به افق‌هاى برتر از یافته‌هاى یونانی‌ها بوده است كه اشاره و بررسى برخى از آنها مفید خواهد بود. آیات و روایاتى كه ذكر می‌شود مواردى هستند كه مورد استناد گذشتگان بوده است و در زمینه‌ها و مسائل دیگرى از علومِ نجوم، فیزیك، و كیهان‌شناسى، معارف و آموزه‌هاى دست‌نخورده‌اى وجود دارد كه استخراجِ آنها همتِ عالى و تلاش اساسیِ مسلمانان را به خود می‌طلبد. مسائلى نظیرِ: حفره‌هاى آسمانى، فواصل ستارگان، موجودات فرازمینى ( Transterrestrial )، وجود سیاراتِ مسكون، و بسیارى دیگر از مسائل كه مسلمانان به خاطر عواملِ متعددى، به كشف و بازخوانیِ آن آموزه‌ها توفیق نیافته‌اند.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
یکشنبه 4 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
آیاتى از سوره یس و تفسیرِ علامه طباطبایى از آن

"والشمس تجرى لمستقر لها ذلك تقدیر العزیز العلیم جریان شمس همان حركت آن است، و لام در جمله "لمستقرلها" به معناى الى ـ به سوى و یا براى غایت ـ تا می‏باشد. و كلمه مستقر مصدر میمى و یا اسم زمان و یا اسم مكان است؛ و معناى آیه این است كه: خورشید به طرف قرار گرفتن خود حركت می‏كند و یا تا آنجا كه قرار گیرد حركت می‏كند، یعنى تا سرآمدن اجلش، و یا تا زمان استقرار، و یا محل استقرارش حركت می‏كند. حال ببینیم معناى جریان و حركت خورشید چیست؟

از نظر حس اگر حساب كنیم، حس آدمى براى آفتاب اثبات حركت می‏كند، حركتى دورانى پیرامون زمین، و اما از نظر بحث‌هاى علمى قضیه درست به عكس است؛ یعنى خورشید دور زمین نمی‏چرخد، بلكه زمین به دور خورشید می‏گردد. و نیز اثبات می‏كند كه: خورشید با سیاراتى كه پیرامون آنند به سوى ستاره نسر ثابت حركتى انتقالى دارند. و به هر حال حاصل معناى آیه شریفه این است كه: آفتاب پیوسته در جریان است، مادامى كه نظام دنیوى بر حال خود باقى است، تا روزى كه قرار گیرد و از حركت بیافتد، و در نتیجه دنیا خراب گشته، این نظام باطل گردد.

...اما اینكه بعضى جریان خورشید را بر حركت وضعى خورشید به دور مركز خود حمل كرده‏اند، درست نیست، چون خلاف ظاهر جریان است، زیرا جریان دلالت بر انتقال از مكانى به مكانى دیگر دارد.

..."و القمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القدیم" آیه شریفه از آیت قمر، تنها احوالى را كه نسبت به مردم زمین به خود می‏گیرد بیان كرده، نه احوال خود قمر را و نه احوال آن را نسبت به خورشید؛ و از این جا است كه می‏توان گفت: بعید نیست مراد از تجرى در جمله "و الشمس تجرى لمستقر لها"، اشاره باشد به احوالى كه خورشید نسبت به ما دارد، و حس ما از ظاهر این كره احساس می‏كند، و آن عبارت است از حركت روزانه و فصلى و سالیانه‌اش؛ همچنین بعید نیست كه مراد از جمله "لمستقر لها" اشاره باشد به حالى كه خورشید فی‌نفسه دارد، و آن عبارت است از اینكه نسبت به سیاراتى كه پیرامونش در حركتند، ساكن و ثابت است، پس گویا فرموده: یكى از آیت‏هاى خدا براى مردم این است كه خورشید در عین اینكه ساكن و بی‌حركت است، براى اهل زمین جریان دارد، و خداى عزیز علیم به وسیله آن سكون و این حركت پیدایش عالم زمینى و زنده ماندن اهلش را تدبیر فرموده، و خدا داناتر است.

..."و كل فى فلك یسبحون" یعنى هریك از خورشید و ماه و نجوم و كواكب دیگر در مسیر خاص به خود حركت می‏كند و در فضا شناور است، همان‌طور كه ماهى در آب شنا می‏كند، پس كلمه فلك عبارت است از همان مدار فضایى كه هریك از اجرام آسمانى در یكى از آن مدارها سیر می‏كنند، و چون چنین است بعید نیست كه مراد از كلمه كل هر یك از خورشید و ماه و شب و روز باشد، هرچند كه در كلام خداى تعالى شاهدى بر این معنا نیست و اگر در جمله "یسبحون" ضمیر جمعى آورده كه خاص عقلا است، براى این است كه اشاره كند به اینكه هر یك از اجرام فلكى در برابر مشیت خدا رام است و امر او را اطاعت می‏كند، عیناً مانند عقلا، همچنان كه این تعبیر در جاى دیگر نیز آمده و فرموده است: "ثم استوى الى السماء و هى دخان فقال لها و للأرض ائتیا طوعا او كرها قالتا اتینا طائعین"." (طباطبایى، 1374، ج17، ص133 به بعد. و نیز: طباطبایى، 1374، ج17، ص89 و بعد).





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
یکشنبه 4 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
ذكر برخى دیگر از آیاتِ قرآنى در زمینه انواع حركت‌هاى زمین

برخى از اساتیدِ فن نجوم و مفسران قرآن، در زمینه اثبات نوعى حركت براى زمین ذكر كرده‌اند كه در اینجا فقط به‌طور گذرا و مختصر یادآورى می‌شود:

الف. " و ترى الجبال تحسبها جامده و هى تمر مر السحاب" (نمل/88)

ب. "هو الذى جعل لكم الارض ذلولا فامشوا فى مناكبها" (ملك/15)

ج. "و الذى جعل لكم الارض مهدا" (طه/53)

د. و الارض بعد ذلك دحاها" (نازعات/30) (زمانى قمشه‌اى، همان، ج1، ص70 به بعد).

و آیات دیگرى كه در این باب مطرح شده است. و ما از بررسیِ كامل و مفصلِ آن‌ها در این مختصر چشم‌پوشى می‌كنیم.





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
یکشنبه 4 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
روایتِ مربوط به مناظره امام رضا علیه السلام با اهل كتاب

در روایتى كه از ماجراى مناظره امام رضا علیه السلام با اهل كتاب و فضل بن سهل، نقل شده است، به‌طور كاملاً صریح و دقیق، مركزیت خورشید در وسطِ آسمان را بر می‌خوانیم:

"روزى امام رضا علیه السلام، در مرو با مأمون و فضل، بر سرِ سفره‌اى نشسته بودند، كه اشعث بن حاتم پرسید: آیا روز، اول خلق شده است یا شب؟ امام در پاسخ فرمود: از قرآن جواب دهم یا از علم حساب (علم نجوم)؟ فضل در آن هنگام گفت: از هر دو پاسخ بگو. امام فرمود: البته می‌دانید كه طالع دنیا، سرطان است؛ و سیارات موضعِ شرفِ آن هستند، زحل در برج میزان، مشترى در برج سرطان، خورشید در برج حمل، و ماه در برج ثور قرار دارند؛ و این قضیه دلالت دارد بر اینكه خورشید در وسطِ آسمان قرار دارد؛ و این نكته موجب می‌شود بر اینكه روز قبل از شب خلق شده باشد.

اما دلیلِ این مسئله از قرآن این است كه حق تعالى فرمود: سزاوار نیست كه خورشید ماه را درك كند، و شب از روز پیشى بگیرد." (ابن شهرآشوب مازندرانى، 1379ق، ج4، ص353. و نیز: مجلسى، همان، ج54، ص226. براى اطلاع از اصطلاحاتِ به كار رفته در روایت، رجوع به كتاب‌هاى زیر بسیار مفید خواهد بود: مسعودى، 1382، ص150. قمى، 1375، ص58 به بعد. و نیز: حسن‌زاده آملى، 1371، ج1، ص69 به بعد).

همانگونه كه از كلمات و عباراتِ این روایت معلوم می‌شود، امام علیه السلام، خواسته است در قالبِ این اصطلاحات، ثابت بودنِ خورشید براى گردشِ سیارات به دورِ آن را بیان نماید؛ لذا معنا كردنِ آن بر اساس زمین‌مركزى و هیاتِ بطلیموسى، نادرست است. (همانگونه كه استاد حسن‌زاده آملى به این عمل دست زده‌اند: دروس هیات و دیگر رشته‌هاى ریاضى، ج1، ص71 و بعد. و نیز، همانگونه كه علامه مجلسى و سید بن طاووس چنین كارى كرده‌اند: بحارالانوار، ج54، ص226 به بعد).





طبقه بندی: نجوم در اسلام، 
یکشنبه 4 مرداد 1388 توسط محسن | نظرات ()
(تعداد کل صفحات:4)      1   2   3   4  


این وبلاگ با هدف افزایش اطلاعات نجومی شما تاسیس شده است امیدواریم که اطلاعات ما مورد استفاده و رضایت شما قرار گیرد . ما را از انتقادات و پیشنهادات خود بهره مند سازید . به دلیل نتایج حاصل شده از نظر سنجی سعی می کنیم تا پست ها را به گونه ای بنویسیم تا بیشتر مورد استفاده دانش آموزان عزیز قرار بگیرد .متشکریم
پست الکترونیک
تماس با مدیر
RSS
ATOM
آتشفشان ها در فضا (9)
تلسکوپ ها (20)
اسطرلاب (12)
ماده تاریک (15)
کتب نجومی (42)
کهکشان ها (32)
تاریخچه نجوم (11)
کسوف و خسوف (33)
مقالات جالب نجومی (44)
وسایل و ابزار نجومی (50)
دانشمندان علم نجوم (64)
اصطلاحات نجومی (130)
منظومه شمسی (41)
درباره علم نجوم (20)
نجوم در اسلام (43)
اجرام آسمانی (120)
دنباله دار ها (18)
سحابی ها (15)
ماهواره ها (39)
سیارک ها (15)
سیاه چاله (17)
ستارگان (31)
آموزش (115)
احسان
محسن
مهر 1391
شهریور 1391
فروردین 1389
بهمن 1388
آذر 1388
مهر 1388
شهریور 1388
مرداد 1388
تیر 1388
خرداد 1388
اندازه گیری فاصله ی زمین تا خورشید با استفاده از روش Huddle
اندازه گیری فاصله ی زمین تا خورشید با استفاده از روش Halley
کهکشان کارت ویل
نکات جالب در مورد فضا
هاله تاریک (Dark halo)
نوار راه شیری
کهکشان راه شیری
کهکشان اندروما
ناحیه ساختار مارپیچ
شبه کره بسیار عظیم
برامدگی های کهکشانی
بازو های مارپیچی
کهکشان مار پیچی ( قسمت دوم )
کهکشان های نامنظم(قسمت دوم)
ویژگی کهکشان ها
لیست آخرین مطالب





شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات